Okiem Przewodniczącego: działania antysmogowe – jak było, jak jest, jak będzie


19_obywatelskie działania

Zanieczyszczenie powietrza jest jednym z największych problemów Krakowa. Wiele osób zastanawia się, dlaczego dopiero teraz o tym się mówi, dlaczego wcześniej nic w tej sprawie nie robiono. Często pojawiają się też pytania, co władze zamierzają zrobić w najbliższej przyszłości. Zebrałem na ten temat sporo informacji, zapraszam do lektury.

Bogusław Kośmider*

Problem smogu w Krakowie istnieje od lat, wręcz od wieków. Ale nie sięgajmy tak daleko. Wystarczy przypomnieć, że w roku 1980, kiedy rozpoczynała się walka o wolność, główną sprawą obok owej wolności było w Krakowie właśnie zanieczyszczenie powietrza. Jednak dopiero w 1990 r., w momencie powstania odrodzonego samorządu, sprawą zanieczyszczenia zajęto się na poważnie, dzięki czemu osiągnięto w tej kwestii znaczący postęp. Pokazują to dane dotyczące zanieczyszczenia poszczególnymi frakcjami, takimi jak pył zawieszony PM10, dwutlenek siarki i inne. Pod niektórymi względami nastąpił jednak regres. Z załączonego diagramu wynika, że choć początkowo nastąpił spadek zanieczyszczenia pyłem zawieszonym o niemal 30 proc., od 2001 r. zanieczyszczenie to ponownie wzrasta. Zanieczyszczenie dwutlenkiem siarki znacznie, bo aż trzy- lub nawet czterokrotnie spadło. Gorzej jest z tlenkami azotu. Zanieczyszczenie względem roku 1990 co prawda spadło, ale w latach 2001–2002 osiągaliśmy o wiele lepsze efekty. To temat do przemyślenia. Badania w zakresie benzopirenu wskazują spadek o 30 proc. Spadek zanieczyszczenia pyłem PM2.5 wynosi średnio 20 proc., jednak wynik ten różni się w zależności od miejsca.

Dużo się działo

Poprawę jakości powietrza zawdzięczamy znaczącemu wysiłkowi Miasta i Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej. Od 1990 r. wydano na ten cel w sumie ok. 1,2 mld zł. Dzięki tym znacznym, i jednym z większych wśród wydatków Miasta kwotom udało się zlikwidować ponad 25 tys. palenisk i 1700 kotłowni. Prawie 150 kotłowni przeszło na opalanie gazem, zbudowano ponad 140 km nowych sieci ciepłowniczych, zmodernizowano ponad 200 km sieci. Ten znaczący wysiłek Miasta i miejskich jednostek warto w tym miejscu  docenić.

Podsumowując to porównanie, trzeba powiedzieć, że praktycznie we wszystkich wskaźnikach zanieczyszczenia nastąpił spadek, w części nawet parokrotny, w części kilkunasto-kilkudziesięcioprocentowy. Mimo to normy nadal są przekraczane. Być może dane sprzed lat kiedy zanieczyszczenie było dużo, dużo większe, są zaskakujące. Jednak mimo tego znacznego spadku zanieczyszczenia normy, choć nieco zmienione, nadal są przekraczane i wciąż odczuwamy złą jakość krakowskiego powietrza. Przed nami kolejny wielki etap zmian, kolejne zadania i cele do osiągnięcia, a co za tym idzie – kolejne wydatki.

Likwidacja kolejnych palenisk

Od 2013 r. trwa nowy etap działań na rzecz poprawy jakości powietrza. Etap w znacznej mierze wzbudzony protestem ludzi, którym z oczywistych powodów nie odpowiada życie w takich warunkach.

W efekcie społecznych nacisków uruchomiono wieloletni Program Ograniczenia Niskiej Emisji, oznaczający likwidację kolejnych ok. 20–25 tys. palenisk w Krakowie. Wiąże się on z ogromnymi inwestycjami MPEC: nowymi liniami przesyłowymi ciepła, kolejnymi tysiącami podłączeń do sieci. Nowy etap to także tysiące nowych podłączeń instalacji gazowych i elektrycznych, a także wdrożenie odnawialnych źródeł energii.

Uruchomiono program finansowania wymiany palenisk i program osłonowy dla osób, których zmiana źródeł zasilania może znacząco obciążyć finansowo. Pozyskano na to znaczące środki z Unii Europejskiej, z Narodowego i Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska, wyasygnowano także poważne środki z budżetu Miasta i MPEC.  Równolegle zawnioskowano o konieczny zdaniem ekspertów zakaz palenia w Krakowie węglem i innymi paliwami stałymi, który został przez Sejmik Województwa Małopolskiego uchwalony. Uchwała Sejmiku została jednak zaskarżona, a Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał tę skargę. Teraz procedowane jest odwołanie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Pisałem o tym wielokrotnie.

Zmiany w pięciu obszarach

Jednak lokalne działania Miasta Krakowa mogą być niewystarczające. Nie chowamy głowy w piasek i szukamy dalszych rozwiązań. Zainteresowaliśmy tą sprawą krakowskich posłów i Ministerstwo Ochrony Środowiska. Dzięki temu powstaje Krajowy Program Ochrony Powietrza. Wstępne założenia tego programu były prezentowane właśnie w Krakowie, w mieście, w którym zaczęło się realne poprawianie jakości powietrza. Jednym z głównych elementów tego programu jest zmiana Prawa o ochronie środowiska.

Rewolucyjne zmiany w ustawie dotyczą pięciu obszarów. I tak:

  1. Doprecyzowano możliwości określenia dopuszczalnych rodzajów i jakości paliw zgodnie z art. 96 ustawy Prawo o ochronie środowiska. Umożliwi to również bardziej elastyczne zastosowanie tego instrumentu (np. określenie dopuszczalnych parametrów emisji dla kotłów) na obszarach, na których wprowadzenie całkowitego zakazu stosowania paliw stałych jest niemożliwe np. z uwagi na brak infrastruktury ciepłowniczej i gazowej. Wyeliminowane zostaną wątpliwości prawne i nieprecyzyjne zapisy, które były przyczyną uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego z 25 listopada 2013 r. w sprawie określenia rodzajów paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków.
  2. Wprowadzono możliwości wdrożenia stref ograniczonej emisji komunikacyjnej. W art. 96b ustawy Prawo ochrony środowiska proponuje się wprowadzenie możliwości ustanowienia, w drodze uchwały rady gminy, strefy ograniczonej emisji komunikacyjnej poprzez zakaz wjazdu do strefy dla pojazdów niespełniających ustalonych norm emisji Euro. Szczegółowe zasady w zakresie oznakowania pojazdów i dystrybucji oznakowań będzie określać rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych. Istnieje również potrzeba zmiany rozporządzenia ministrów infrastruktury oraz spraw wewnętrznych w sprawie znaków i sygnałów drogowych w celu ustalenia znaków określających początek i koniec strefy.
  3. Zaproponowano możliwość przeprowadzenia kompensacji emisji poprzez ograniczenie niskiej emisji.
  4. Zaproponowano zmiany przepisów w zakresie ochrony środowiska przed hałasem. Mają one na celu ich uszczegółowienie, zapewniające jednolitą interpretację oraz usprawnienie przebiegu postępowań administracyjnych i racjonalność działań na rzecz ochrony środowiska.
  5. Proponuje się rozszerzenie uprawnień strażników miejskich o wykonywanie kontroli ruchu drogowego wobec kierującego pojazdem niestosującego się do ograniczeń, nakazów lub zakazów i odpowiedniego oznakowania pojazdu w zakresie emisji zanieczyszczeń zawartych w spalinach określonych w uchwale rady gminy, wydanej na podstawie art. 96b ustawy Prawo ochrony środowiska.

Kolejny ważny krok

Wprowadzenie tych zmian spowoduje, że gminy, w tym Kraków, będą miały większe możliwości wpływania na ograniczenie emisji komunikacyjnej, na uchwalanie zasad likwidowania niskiej emisji, na egzekwowanie tych zapisów przez miejskie służby. To kolejny ważny krok do likwidacji zanieczyszczeń powietrza w Krakowie. Stosując te metody, inne miasta Europy krok po kroku radzą sobie z tym problemem. I tak musimy działać w Krakowie.

Szanowni Państwo!

Pokazałem, jak przez lata Kraków radził sobie z zanieczyszczeniem powietrza i że mimo dużych nakładów, powietrze dalej jest złe. Pokazałem, jakie działania Miasto podjęło i zamierza podjąć. Główną uwagę jednak zwracam na planowane zmiany w Prawie o ochronie środowiska. Działania na rzecz poprawy jakości powietrza są w dużej mierze wynikiem naszego, krakowskiego nacisku na posłów i będą prowadzić do wprowadzenia zmian, które już poprawiają sytuację w innych europejskich miastach. To jedyny kierunek – likwidujemy piece, ale i wpływamy na zmniejszenie emisji komunikacyjnej. Skoro innym się udało, w Krakowie też powietrze  może być znacząco lepsze.

*Przewodniczący Rady Miasta Krakowa

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s